Διαθέσεις των ρημάτων

4^η ΕΝΟΤΗΤΑ   ΟΙ ΔΙΑΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ

Οι διαθέσεις των ρημάτων δεν πρέπει να μπερδεύονται με τις φωνές των ρημάτων .Οι φωνές είναι : η …………………………….. και η …………………………………. .          Οι διαθέσεις είναι:  

·         η ενεργητική, που δείχνει ότι το υποκείμενο του ρήματος ενεργεί και η ενέργειά του πηγαίνει σε κάποιο αντικείμενο.( Ο Νίκος ζωγραφίζει ( ένα δέντρο, ένα πρόσωπο, το τεράδιο….)

·         η παθητική που δείχνει ότι το υποκείμενο δέχεται μια ενέργεια ή παθαίνει κάτι από κάποιον άλλο      ( Το τζάμι έσπασε από τον αέρα)

·         η μέση που δείχνει ότι το υποκείμενο ενεργεί και η ενέργειά του επιστρέφει στο ίδιο ( Η Μαρία χτενίζεται ( δηλαδή χτενίζει τα μαλλιά της)

·         η ουδέτερη που δείχνει ότι το υποκείμενο απλά βρίσκεται σε μια κατάσταση. ( Ο Γιώργος κάθεται)

Άρα η διάθεση είναι η ιδιότητα του ρήματος  να δείχνει τι κάνει το υποκείμενο (ενεργεί, παθαίνει, κάνει κάτι στον εαυτό του ή απλά βρίσκεται σε μια κατάσταση)

ΠΡΟΣΟΧΗ :Όπως θα διαπιστώσατε από τα παραπάνω παραδείγματα ένα ρήμα μπορεί να είναι ενεργητικής φωνής αλλά παθητικής διάθεσης  π.χ. το τζάμι έσπασε από τον αέρα.

Ας δούμε μερικά παραδείγματα:

Ενεργητικής διάθεσης:  Το καράβι μεταφέρει πολλούς επιβάτες.   Ο οδηγός σταμάτησε το λεωφορείο.

Παθητικής διάθεσης:  Το νερό της λίμνης πάγωσε από το κρύο.    Η μητέρα μου τραυματίστηκε στο ατύχημα.

Μέσης διάθεσης: Κάθε πρωί ντύνομαι και χτενίζομαι.      Κοιτάζομαι στον καθρέφτη και βάφομαι.

Ουδέτερης διάθεσης: Ο Γιώργος κοιμάται βαριά.   Ο αστυνόμος κάθεται στη γωνία.       Ζει μέσα στα πλούτη.

Ας προσπαθήσουμε να βρούμε τις διαθέσεις των ρημάτων στις παρακάτω προτάσεις:

1.      Ο αγρότης σπέρνει το χωράφι.                                    6.Η μητέρα χτενίζει τα μαλλιά της.

2.      Πεινάω σα λύκος.                                                       7.Το μωρό φοβήθηκε από τη βροντή.

3.      Τι κάθεσαι και με κοιτάς;                                            8.Η Ζωή έσκασε από τη ζήλεια της.

4.      Χθες έκοψα τα μαλλιά μου.                                        9.Η μητέρα ράβει τη μπλούζα της.

5.      Ονειροπολεί όλη μέρα.                                               10.Ετοιμάζομαι και έρχομαι αμέσως.

ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ

Όταν ένα ρήμα είναι παθητικής διάθεσης έχουμε παθητική σύνταξη ( Υ + Ρ παθητικής διάθεσης + ποιητικό αίτιο). Το ποιητικό αίτιο είναι συνήθως η πρόθεση από + αιτιατική προσώπου ή πράγματος και δείχνει το πρόσωπο ή το πράγμα από το οποίο παθαίνει κάτι το υποκείμενο.

Π.χ. Ο διαρρήκτης συνελήφθη από την αστυνομία.    

     Η Μαρίνα τραυματίστηκε από τη μπάλα στο μπάσκετ.

ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ  ΠΑΘΗΤΙΚΗΣ  ΣΥΝΤΑΞΗΣ  ΣΕ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ

1^ον –μετατρέπουμε το Υ σε Α                     (ο διαρρήκτηςð τον διαρρήκτη ( η ονομαστική ð αιτιατική)

2^ον –μετατρέπουμε το παθητικό ρήμα σε ενεργητικό  ( συνελήφθη ð συνέλαβε)

3^ον –μετατρέπουμε το ποιητικό αίτιο σε Υ (από την αστυνομίαð η αστυνομία)

Η αστυνομία συνέλαβε τον διαρρήκτη. 

Την αντίστροφη διαδικασία ακολουθούμε για να μετατρέψουμε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική. Π.χ. Ο γιατρός θεράπευσε τον ασθενή.

        Ο ασθενής θεραπεύτηκε από τον γιατρό.

Να μετατρέψετε τις παθητικές συντάξεις σε ενεργητικές και το αντίθετο.

1.Η γλάστρα ποτίζεται από το νερό………………………………………………………………………..

2. Η μητέρα μου  κουρεύει τον πατέρα μου. ………………………………………………………………

3. Το τετράδιό μου μουτζουρώθηκε από το μελάνι. ………………………………………………………

4. Η τσάντα μου καταστράφηκε από το βάρος των βιβλίων. ……………………………………………

5. Η συμπεριφορά του Γιώργου με πλήγωσε. ……………………………………………………………..

6.Το πανί της τέντας ξεθώριασε από τον ήλιο. ……………………………………………………………

7. Ο ξυλοκόπος έκοψε το δέντρο. …………………………………………………………………………

8. Η κομμώτρια μου έκοψε τα μαλλιά. ……………………………………………………………………

9. Το πρόσωπό μου κάηκε από τον ήλιο. ………………………………………………………………….

10. Μια φήμη διαδόθηκε από τους συμμαθητές μου. ……………………………………………………..

Στον παρακάτω πίνακα να επιλέξετε τη διάθεση των ρημάτων:

	ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ	ΠΑΘΗΤΙΚΗ	ΜΕΣΗ	ΟΥΔΕΤΕΡΗ
1.Ο υδραυλικός έφτιαξε τη βρύση.
2.Το γήπεδο φωτίζεται το βράδυ.
3. Το ερείπιο γκρεμίστηκε.
4. Ο αθλητής αγωνίζεται για τη νίκη.
5.Ο λογαριασμός πληρώθηκε χθες.
6.Έκοψα τα μαλλιά μου.
7.Ο Γιάννης έσκασε από το κακό του.
8.Διψάω για γνώση.
9. Από τη χθεσινή μπόρα κόπηκαν οι γραμμές.
10.Το μωρό λερώθηκε.

7η ENOTHTA

ΕΝΟΤΗΤΑ 7       Η ΛΥΣΗ ΤΟΥ ΓΟΡΔΙΟΥ ΔΕΣΜΟΥ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Ο Αλέξανδρος, όταν έφτασε στο Γόρδιον, τον πιάνει επιθυμία έντονη να δει την άμαξα του Γορδίου και το δεσμό του ζυγού της άμαξας. Και μάλιστα μεταξύ άλλων λεγόταν και αυτό για την άμαξα, ότι δηλαδή όποιος λύσει το δεσμό του ζυγού της άμαξας, αυτός ήταν ορισμένο από την μοίρα να εξουσιάσει την Ασία. Και ήταν ο δεσμός από φλούδα κρανιάς και αυτού ( του δεσμού ) ούτε το τέλος ούτε η αρχή διακρινόταν. Και ο Αλέξανδρος, επειδή αδυνατούσε να βρει τη λύση του δεσμού, δεν ήθελε όμως να τον αφήσει και άλυτο, ( γιατί φοβόταν ), μήπως αυτό προκαλέσει κάποια αναταραχή στο πλήθος, αφού χτύπησε με το ξίφος έκοψε το δεσμό και είπε ότι λύθηκε. Απομακρύνθηκε λοιπόν από την άμαξα και ο ίδιος και οι σύντροφοί του με την ιδέα ότι ο χρησμός για τη λύση του δεσμού είχε εκπληρωθεί. Και πράγματι τη νύχτα εκείνη και βροντές και λάμψη από τον ουρανό έδωσαν σημείο επιδοκιμασίας · και εξαιτίας αυτών ο Αλέξανδρος την επόμενη μέρα πρόσφερε θυσίες στους θεούς που του φανέρωσαν τα σημάδια και τον τρόπο της λύσης του δεσμού.

AΣΚΗΣΕΙΣ

1.Να εντοπίσετε τα ουσιαστικά α΄κλίσης του κειμένου και να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις τους και στους δύο αριθμούς.(Στο τετράδιο)

2. Να αναγνωρίσετε τα παρακάτω ουσιαστικά  της β΄κλίσης( πτώση, αριθμός):

  πόθος, ζυγοῦ, τόν δεσμόν, φλοιοῦ, τοῦ δεσμοῦ,  τοῦ λογίου, οὐρανοῦ, θεοῖς, σημεῖα.

3.Να αναγνωρίσετε τα παρακάτω ρήματα (χρόνος , πρόσωπο, αριθμός):

παρῆλθε, λαμβάνει, ἦν, ἤθελε , διέκοψε, ἔθυε.

4.Να εντοπίσετε μέσα στο κείμενο ομόρριζες λέξεις με τις παρακάτω: λαβή,  αμαξάς, ζυγαριά, δεσμώτης, μύθος, λύση, άρχοντας, φανερός, απορία, θέληση, εργάτης, διακοπή, συμβάν,θυσία,ύστερα,φήμη.

Ενότητα 6-Η ομορφιά δεν είναι το παν

ΕΝΟΤΗΤΑ 6
Η ΟΜΟΡΦΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΑΝ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Ένα ελάφι μεγαλόσωμο, την εποχή του καλοκαιριού, επειδή διψούσε, φτάνει κοντά σε κάποια πηγή καθαρή και βαθιά και αφού ήπιε όσο ( νερό ) ήθελε, παρατηρούσε τη μορφή του σώματός του. Και πάρα πολύ επαινούσε τη φύση των κεράτων του, με την ιδέα ότι ήταν στολίδι για όλο το σώμα του. Κατηγορούσε τη λεπτότητα των ποδιών του, επειδή κατά τη γνώμη του δεν μπορούσαν να αντέξουν όλο το βάρος. Και ενώ ασχολούνταν με αυτά, ξαφνικά ακούγεται κοντά γάβγισμα σκυλιών και κυνηγοί. Και ( το ελάφι ) άρχισε να τρέχει ορμητικά, για να ξεφύγει, και, όσο έτρεχε σε ομαλό έδαφος, σωζόταν από την ταχύτητα των ποδιών του. Όταν όμως έπεσε σε πυκνό δάσος και σκεπασμένο με δέντρα, επειδή του μπλέχτηκαν τα κέρατα, παγιδεύτηκε και έμαθε εξ ιδίας πείρας ότι πράγματι ήταν άδικος κριτής των ατομικών του ( χαρακτηριστικών ), επειδή κατηγορούσε αυτά που το έσωζαν, ενώ επαινούσε αυτά που το πρόδωσαν.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1.Να βρείτε και να υπογραμμίσετε στο αρχαίο κείμενο όλα τα ρήματα που έχουν υποκείμενό τους το ελάφι.

2.Να γράψετε τη σημασία των παρακάτω λέξεων του κειμένου: εὐμεγέθης,………………………… προσεῖχεν,……………………… ἐπήνει, ……………….  ἔψεγεν,……………………………... κυνῶν,………………………….. κυνηγέται,……………. πλησίον,…………………………… ἐμπλακέντων,………………….. προδόντα……………..

3.Να  σχηματίσετε μία πρόταση για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις του λεξιλογικού πίνακα της ενότητας:  πότης,  ποτοποιός, πρόποση, οινοποσία, συμπόσιο, πόσιμος.

4.Να  κλίνετε τα παρακάτω ουσιαστικά της β΄ κλίσης στις πλάγιες πτώσεις(γενική, δοτική , αιτιατική) του ενικού και του πληθυντικού: ἡ ἔλαφος, τό πεδίον, ὁ δρόμος.

5.Να μεταφέρετε τα παρακάτω ρήματα από τον Ενεστώτα στον Μέλλοντα:

ἀκούει………………………   σώζουσι ………………………θεραπεύομεν .…………………... πράττετε ……………………  πείθεις …………………………. κομίζω…………………………. βλάπτεις  …………………….  λήγουσι ………………………  τρέπομεν ………………………