4η ΕΝΟΤΗΤΑ
ΟΙ ΔΙΑΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ
Οι διαθέσεις των ρημάτων δεν πρέπει να μπερδεύονται με τις
φωνές των ρημάτων .Οι φωνές είναι : η …………………………….. και η …………………………………. . Οι διαθέσεις είναι:
·
η ενεργητική, που δείχνει ότι το υποκείμενο του ρήματος
ενεργεί και η ενέργειά του πηγαίνει σε κάποιο αντικείμενο.( Ο Νίκος
ζωγραφίζει ( ένα δέντρο, ένα πρόσωπο, το τεράδιο….)
·
η παθητική που δείχνει ότι το υποκείμενο δέχεται
μια ενέργεια ή παθαίνει κάτι από κάποιον άλλο ( Το τζάμι έσπασε από τον
αέρα)
·
η μέση που δείχνει ότι το υποκείμενο ενεργεί και
η ενέργειά του επιστρέφει στο ίδιο ( Η Μαρία χτενίζεται ( δηλαδή χτενίζει τα
μαλλιά της)
·
η ουδέτερη που δείχνει ότι το υποκείμενο απλά
βρίσκεται σε μια κατάσταση. ( Ο Γιώργος κάθεται)
Άρα η διάθεση είναι η ιδιότητα του
ρήματος να δείχνει τι κάνει το
υποκείμενο (ενεργεί, παθαίνει, κάνει κάτι στον εαυτό του ή απλά βρίσκεται σε
μια κατάσταση)
ΠΡΟΣΟΧΗ :Όπως θα διαπιστώσατε από τα
παραπάνω παραδείγματα ένα ρήμα μπορεί να είναι ενεργητικής φωνής αλλά παθητικής
διάθεσης π.χ. το τζάμι έσπασε από
τον αέρα.
Ας δούμε μερικά παραδείγματα:
Ενεργητικής διάθεσης:
Το καράβι μεταφέρει πολλούς επιβάτες.
Ο οδηγός σταμάτησε το λεωφορείο.
Παθητικής διάθεσης:
Το νερό της λίμνης πάγωσε από το κρύο.
Η μητέρα μου τραυματίστηκε στο ατύχημα.
Μέσης διάθεσης: Κάθε πρωί ντύνομαι και χτενίζομαι. Κοιτάζομαι στον καθρέφτη και βάφομαι.
Ουδέτερης διάθεσης: Ο Γιώργος κοιμάται βαριά. Ο αστυνόμος κάθεται στη γωνία. Ζει μέσα στα πλούτη.
Ας προσπαθήσουμε να βρούμε τις διαθέσεις των ρημάτων στις
παρακάτω προτάσεις:
1. Ο
αγρότης σπέρνει το χωράφι. 6.Η μητέρα χτενίζει
τα μαλλιά της.
2. Πεινάω
σα λύκος.
7.Το μωρό φοβήθηκε από τη βροντή.
3. Τι
κάθεσαι και με κοιτάς; 8.Η
Ζωή έσκασε από τη ζήλεια της.
4. Χθες
έκοψα τα μαλλιά μου. 9.Η
μητέρα ράβει τη μπλούζα της.
5. Ονειροπολεί
όλη μέρα. 10.Ετοιμάζομαι
και έρχομαι αμέσως.
ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ
Όταν ένα ρήμα είναι παθητικής διάθεσης έχουμε παθητική
σύνταξη ( Υ + Ρ παθητικής διάθεσης + ποιητικό αίτιο). Το ποιητικό αίτιο είναι
συνήθως η πρόθεση από + αιτιατική προσώπου ή πράγματος και δείχνει το πρόσωπο ή
το πράγμα από το οποίο παθαίνει κάτι το υποκείμενο.
Π.χ. Ο διαρρήκτης συνελήφθη από την αστυνομία.
Η Μαρίνα
τραυματίστηκε από τη μπάλα στο μπάσκετ.
ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΣΕ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ
1ον –μετατρέπουμε το Υ σε Α (ο διαρρήκτηςð
τον διαρρήκτη ( η ονομαστική ð αιτιατική)
2ον –μετατρέπουμε το παθητικό ρήμα σε ενεργητικό ( συνελήφθη ð συνέλαβε)
3ον –μετατρέπουμε το ποιητικό αίτιο σε Υ (από την
αστυνομίαð
η αστυνομία)
Η αστυνομία συνέλαβε τον διαρρήκτη.
Την αντίστροφη διαδικασία ακολουθούμε για να μετατρέψουμε την
ενεργητική σύνταξη σε παθητική. Π.χ. Ο γιατρός θεράπευσε τον ασθενή.
Ο ασθενής
θεραπεύτηκε από τον γιατρό.
Να μετατρέψετε τις παθητικές συντάξεις σε ενεργητικές και το
αντίθετο.
1.Η γλάστρα ποτίζεται από το
νερό………………………………………………………………………..
2. Η μητέρα μου
κουρεύει τον πατέρα μου. ………………………………………………………………
3. Το τετράδιό μου μουτζουρώθηκε από το μελάνι.
………………………………………………………
4. Η τσάντα μου καταστράφηκε από το βάρος των βιβλίων.
……………………………………………
5. Η συμπεριφορά του Γιώργου με πλήγωσε.
……………………………………………………………..
6.Το πανί της τέντας ξεθώριασε από τον ήλιο.
……………………………………………………………
7. Ο ξυλοκόπος έκοψε το δέντρο. …………………………………………………………………………
8. Η κομμώτρια μου έκοψε τα μαλλιά.
……………………………………………………………………
9. Το πρόσωπό μου κάηκε από τον ήλιο.
………………………………………………………………….
10. Μια φήμη διαδόθηκε από τους συμμαθητές μου.
……………………………………………………..
Στον παρακάτω πίνακα να επιλέξετε τη διάθεση των ρημάτων:
|
ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ
|
ΠΑΘΗΤΙΚΗ
|
ΜΕΣΗ
|
ΟΥΔΕΤΕΡΗ
|
1.Ο υδραυλικός έφτιαξε τη
βρύση.
|
|
|
|
|
2.Το γήπεδο φωτίζεται το βράδυ.
|
|
|
|
|
3. Το ερείπιο γκρεμίστηκε.
|
|
|
|
|
4. Ο αθλητής αγωνίζεται για τη νίκη.
|
|
|
|
|
5.Ο λογαριασμός πληρώθηκε χθες.
|
|
|
|
|
6.Έκοψα τα μαλλιά μου.
|
|
|
|
|
7.Ο Γιάννης έσκασε από το κακό του.
|
|
|
|
|
8.Διψάω για γνώση.
|
|
|
|
|
9. Από τη χθεσινή μπόρα κόπηκαν οι γραμμές.
|
|
|
|
|
10.Το μωρό λερώθηκε.
|
|
|
|
|
